Museum Voorschoten

Museum Voorschoten

In het hart van Voorschoten

Nu in het Museum

Dorp in oorlogstijd

1 februari 2020  t/m 2 augustus

Deze tentoonstelling is gewijd aan de herinneringen van Voorschotenaren. Verhalen en tastbare herinneringen. Van gewone mensen die te maken kregen met een ongewone situatie: een bezet dorp. Een situatie die al 75 jaar achter ons ligt.
Hun verhalen zijn persoonlijk en dus gekleurd. In deze tentoonstelling respecteren we de herinneringen. Sommige verhalen zullen overeenkomen met de geschiedschrijving. Andere niet. Dat maakt de herinnering niet minder waardevol. Herinneringen worden gevormd door persoonlijke beleving en door levensovertuiging, leeftijd en achtergrond en verschillen daardoor.
Natuurlijk hebben we de boeken die verschenen zijn over de oorlog als bron gebruikt. Het grondige onderzoek van Ruud Braggaar, die nauwkeurig verslag heeft gedaan over Voorschoten in de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast zijn er publicaties van onder andere Leo van der Bijl en Joop Peeters. Een paar jaar terug kwam Oorlogsbrieven uit, een bloemlezing uit een briefwisseling gevonden bij opa op zolder.

Columns, Voorschoten, Dorp in oorlogstijd

# 1 – Januari 2020

Dit jaar, op 5 mei 2020 is het precies 75 jaar geleden dat de Tweede Wereldoorlog voor Nederland ophield. De ondertekening van de overgavebevelen vond – in aanwezigheid van Prins Bernhard – op 5 mei om 16.30 uur in Hotel de Wereld in Wageningen plaats.
De Duitsers staakten alle vijandelijkheden ter land, te zee en in de lucht. Het Nederlandse gezag keerde terug. Heel Nederland was weer vrij!
Maar hoe zat dat in Voorschoten? 
Hoe heeft Voorschoten de bezetting en de bevrijding ervaren?
Museum Voorschoten wijdt daar tussen 1 februari en 31 mei een tentoonstelling aan.
In de komende weken zal ik u meenemen in de verschillende activiteiten die vanuit het Museum Voorschoten worden ontwikkeld om recht te doen aan 4/5 mei 1945.
Hoe het Museum met bijna 100 vrijwilligers al geruime tijd bezig is met het onderzoeken van de verschillende thema’s, het opzetten van een tentoonstelling en het organiseren van evenementen om recht te doen aan de betekenis van de oorlogstijd in Voorschoten en de bevrijding van 1945.
De verschillende boeken en historische bronnen die zijn bestudeerd. De vele mensen die hun persoonlijke herinneringen met ons hebben gedeeld. En de kinderen van nu, die betrokken worden bij het opstellen van de tentoonstelling.

# 2 – Januari 2020

Voor een museum, zoals Museum Voorschoten, begint het voorbereiden van de herdenking ruim tevoren. Vaak langer dan een jaar tevoren. In het geval van de voorbereiding op de tentoonstellingen Dorp in Oorlogstijd zijn we in maart vorig jaar serieus begonnen. Met een keurig plan van aanpak, met een taakverdeling, planning en doelstellingen.
Inwoners betrekken
Maar daar merkt de inwoner niet veel van. Behalve misschien, dat we al vroeg het plan omarmden inwoners te betrekken bij de samenstelling en opstelling van de tentoonstellingen. Onze gedachte daarbij was, dat er misschien op een zolder of in een oude koffer nog van alles zat van één of twee generaties geleden, die herinneren aan deze periode van oorlog en bevrijding.

Zo verschenen er vorig jaar 5 maal berichten in deze krant, maar ook in andere media, waarin u werd uitgenodigd om uw tastbare herinneringen in te brengen.Dat betrof onder andere uw herinneringen op het gebied van de voedselvoorzieningen, het onderwijs en de rol van de kerk. Daarnaast zijn er twee inloopdagen geweest, waarin u – net als bij “Tussen kunst en Kitch” uw herinneringen kon laten beoordelen door een deskundig team, om te zien of het de moeite waard was om opgenomen te worden in onze tentoonstellingen. Dat heeft heel veel opgeleverd: voedselbonnen, persoonsbewijzen, foto’s, dagboeken en brieven en diverse voorwerpen. 
Veel van de ingebrachte herinneringen zijn opgenomen in de tentoonstelling.

# 3 Februari 2020

Een belangrijk onderdeel van een tentoonstelling is het vinden van een beeld dat de tentoonstelling representeert. In onze collectie hebben we veel materiaal.Dankzij de inbreng van inwoners, hebben we de hand weten te leggen op een heel bijzondere foto, waarop de dorpskerk te zien is, met in de lucht Britse bommenwerper Bommenwerper, waarschijnlijk van het type Avro Manchester.
Beelden lezen
Wanneer boven bezet gebied een geallieerd vliegtuig langskomt, is dat een krachtig signaal. De Duitser is misschien nog de baas op de grond, maar in de lucht is dat niet meer het geval.
Is dit het begin van het einde van de oorlog?
Is het vliegtuig op weg om de vijand te bombarderen, of op de terugweg na een uitgevoerde missie?
En dan de combinatie met de kerktoren. Geeft dat een aanwijzing? 
De foto lijkt vanuit het westen te zijn genomen; de kenmerkende wenteltraptoren aan de noordzijde is namelijk in beeld. Dat zou betekenen dat het vliegtuig in zuidoostelijke richting vliegt. Net uit Engeland?
Uit de verhoudingen tussen de afmeting van het vliegtuig en de omtrek en hoogte van de toren, moet de vlieghoogte af te leiden zijn. Maar om dat te berekenen, laat ik aan anderen over. Maar mijn veronderstelling is dat het nauwelijks tweemaal hoger dan de torenspits vliegt. Dat is relatief laag en kwetsbaar. Toch op weg naar een dropping of bombardement? Vliegveld Valkenburg?

# 4 februari 2020

Een tentoonstelling komt niet zomaar tot stand. Daar gaat een lange periode van voorbereiden en plannen aan vooraf. In het geval van de tentoonstelling Dorp in Oorlogstijd is de voorbereiding in maart 2019 al begonnen. Een belangrijke eerste stap is het samenstellen van een kernteam. Dat zijn meestal 3 van de vrijwilligers uit de tentoonstellingsgroep. Voor iedere tentoonstelling is dat weer een andere kerngroep, die de tentoonstelling coördineert. Soms, en dat was bij deze tentoonstelling zeker het geval, worden inhoudelijk deskundigen aan de kerngroep toegevoegd.
Open voor publiek
Voordat een tentoonstelling open gaat voor publiek, moet er heel wat gebeuren.Er wordt onderzoek gedaan naar het thema. Er wordt een verhaallijn uitgedacht. Literatuur geraadpleegd, (ervarings-)deskundigen worden geraadpleegd.
Dan wordt bekeken welke voorwerpen, afbeeldingen en teksten gebruikt kunnen worden.
Daarbij wordt dankbaar gebruik gemaakt van de inbreng vanuit het publiek, waar vorig jaar een aantal oproepen voor geplaatst waren.
Eerst komt er een loop en kijkroute, zodat het “verhaal” in zijn goede context gevolgd kan worden. Dan worden vitrines ingericht, tekstborden gemaakt, en alle grote objecten – er staan heuse motorfietsen, zowel van Duitse als geallieerde zijde – moeten een plaats krijgen.
Overigens is het nog een hele klus om een Harley Davidson Liberator een museum in te rijden. Maar kom gerust zelf kijken hoe dat er uit ziet. 

# 5 Februari 2020

Als museum vinden wij het heel belangrijk om niet alleen voorwerpen te laten zien uit het verleden, maar vooral om het collectieve geheugen van de samenleving door te geven aan volgende generaties.
Daarom hebben wij bij het samenstellen van de tentoonstelling Dorp in Oorlogstijd, gebruik gemaakt van wat er in onze samenleving in Voorschoten nog aanwezig is.
Jeugd betrekken
Een heel bijzonder onderdeel van de tentoonstelling is een documentaire die gemaakt is op basis van interviews met dorpsgenoten die de oorlog hebben meegemaakt.
De interviews zijn gehouden door schoolkinderen van nu, die de schoolkinderen van toen vragen stellen. Vragen over hoe het leven 75 jaar geleden was. Hoe het was om naar school te gaan. Waar je kon spelen, waar je blij van was en waar je verdrietig en bang voor was.
Door 11 jarige journalisten in te zetten die hun leeftijdsgenoten van 75 jaar geleden vragen stellen, komt er weer een nieuwe dimensie uit ons collectieve geheugen naar voren, die over enkele jaren niet meer te raadplegen is. Want laten we eerlijk zijn; de generatie die de oorlog bewust heeft meegemaakt, wordt steeds dunner. Daarom is het zo belangrijk dat we daar nu nog gebruik van maken, zolang het nog kan.
Maar even belangrijk dat de kinderen van nu zich beter kunnen voorstellen hoe het was, toen. Toen het 75 jaar geleden zo onvoorstelbaar anders was, maar tegelijkertijd ook weer – op sommige punten – zo onverwacht herkenbaar.
De documentaire wordt eind februari in het Museum Voorschoten officieel “onthuld”, waarna hij een onderdeel van de tentoonstelling is en tot eind mei te zien is in het MuseumEn om dit stukje uit ons collectieve geheugen goed te borgen, wordt deze documentair onderdeel van een lesprogramma, dat op de basisscholen van Voorschoten gebruikt kan worden. Het lesprogramma, een zogenaamde “leskist” is vanaf mei 2020 te leen in de Bibliotheek Voorschoten.